پوستر چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر با تمرکز بر هویت ملی رونمایی شد. رویکردی که با تکیه بر چهره یکی از شاخصترین بازیگران سینمای ایران و ارجاع به فیلم شیر سنگی، مسیری آشنا اما پرمعنا را دنبال میکند. این انتخاب بیش از آنکه بر خلاقیت بصری استوار باشد، بر بار تاریخی و ایدئولوژی تصویر تکیه دارد و نشانهای از شتابزدگی در طراحی است. گویی استفاده از چهرهای شناخته شده و فیلمی با مضمون ملیگرا پاسخی فوری به ضرورت نمایش هویت جمعی بوده است.
چهره علی نصیریان در این پوستر، یادآور یک نقش یا یک فیلم خاص نیست، بلکه نشانهای فشرده از یک گفتمان است. گفتمانی که سینما را در امتداد تاریخ و خاطره جمعی تعریف میکند. در این چارچوب، بدن و صورت بازیگر واسطهای میان گذشته و اکنون میشوند و به مخاطب القا میکنند که سینمای ایران ریشه در روایتهایی دارد که مقاومت و قهرمانی را برجسته میسازند. چنین انتخابی از یک سو حس آشنایی و نوستالژی برای جشنواره ایجاد میکند و از سوی دیگر نشان میدهد که طراح بیش از خلق تصویری تازه، به بازتولید الگویی آماده و قابل فهم برای مخاطب تمایل داشته است. نتیجه آنکه پوستر بهجای تبدیل شدن به اثری مستقل و تأملبرانگیز، بیشتر واکنشی فوری و سیاستزده در برابر فضای ملیگرایانه موجود است.
با عبور به سطحی عمیقتر، تصویر وارد قلمرو اسطوره میشود. جایی که ایدئولوژی در لباس «طبیعت» پنهان میشود. چهره نصیریان در این پوستر به اسطوره مرد ملت بدل شده و جامعهای یکدست و نجیب را بازنمایی میکند. جامعهای که گذشتهاش در سیمای او استوار شده است. در این منطق، بهجای انتخاب، سرنوشتی بدیهی معرفی میشود، طبیعت آرام و رام به سرزمینی سبز بدل میشود و اسبهای در حال حرکت، تاریخی خطی و پیروزمند را القا میکنند. تاریخی که در آن توقف جایی ندارد.
نقش متن نیز در این پوستر تعیینکننده است. خوشنویسی سنتی عنوان جشنواره همچون لنگر معنا عمل میکند. خوانش تصویر را مهار کرده و مانع لغزش آن به حوزههای ناخواسته میشود. به همان اندازه که عناصر حاضر معنا میسازند، غیابها نیز معنا را شکل میدهند. فقدان زن، شهر مدرن، جوانی، تنوع و سینمای معاصر شهری، تصویر را بهسوی سنت، گذشته و اسطوره سنگین میکند. این حذفها تصادفی نیستند. در منطق اسطوره، واقعیت پیچیده باید ساده و یکدست شود.
ارجاع به شیر سنگی نیز پوستر را به معنایی خاص سوق میدهد. تصویری که در آن حس تعلق ملی، مقاومت در برابر نفوذ خارجی و برجستهسازی چهرههای قهرمانانه تاریخ، بنیان سینما معرفی میشود. در چنین فضایی، سینما بیش از آنکه عرصهای برای تجربههای متنوع یا مواجهه انتقادی باشد، به ابزاری برای بازتولید هویت جمعی و تثبیت روایتها بدل میشود. رویکردی که امکان خوانشهای متفاوت را محدود میکند.
کانال تلگرام ماهنامه سینمایی فیلم:
https://telegram.me/filmmagazine
آدرس اینستاگرام ماهنامه فیلم:
https://www.instagram.com/filmmagazine.official
آدرس کانال آپارات مجله فیلم:
[ماهنامه فیلم]
