سینمای جهان » چشم‌انداز1394/11/10


در جست‌وجوی موفقیت

آسیاتک (16): انیمیشن‌های ژاپنی در راه بین‌المللی شدن

كیكاوس زیاری
شهر اشباح

 

گامبا انیمیشن جدید سینمای ژاپن در حالی سفر بین‌المللی‌اش را به قاره‌های مختلف جهان شروع می‌كند كه انیمیشن‌های این كشور آسیایی حال‌وهوای خاص بومی خود را هم‌چنان حفظ كرده‌اند. این ژانر محبوب كودكان و خانواده‌ها در ژاپن با نام انیمه (Anime) شناخته می‌شود. تفاوت انیمیشن‌های ژاپنی و خارجی (به‌ویژه هالیوودی) فقط در نام آن‌ها نیست. انیمه‌های ژاپنی شمایل و ویژگی‌های خاص خودشان را دارند و اگرچه داستان‌های‌شان ممکن است شبیه نمونه‌های آمریكایی و اروپایی باشد، ولی زبان و لحن متفاوتی دارند.
برای آن دسته از تماشاگران بین‌المللی كه منتظر دیدن كار تازه‌ای از استودیوی قدیمی جیبلی متعلق به هایائو میازاكی هستند، باید گفت گامبا توسط یك شركت فیلم‌سازی دیگر در ژاپن تهیه شده است. شركت فیلم‌سازی معروف شیروگومی كه فیلم را تهیه كرده است، با فروش آن به پخش‌كنندگان هالیوودی امیدوار است بازار تازه‌ای را در جهان پیدا كند.
این فانتزی ماجراجویانه‌ی خانوادگی، همان داستان آشنا و قدیمی دوستی و همكاری را تعریف می‌كند. شخصیت اصلی فیلم یك موش شهری به نام گامبا است كه آرزوی سفر به كنار اقیانوس را دارد و در این راه از هیچ ماجراجویی دریغ نمی‌كند. اما قبل از رسیدن به آب‌های اقیانوس و در طول راه، چوتا را ملاقات می‌كند كه نیازمند كمك است. گامبا برای نجات اهالی دهكده‌ی چوتا، با یك نیروی شیطانی به نام نورویی و همراهان راسوی او مبارزه می‌كند. در جریان این مبارزه است كه گامبا مقاومت و كار گروهی را یاد می‌گیرد و به اهمیت‌شان پی می‌برد. شركت فیلم‌سازی مارول كه متخصص تولید اكشن‌های كمیك‌استریپی ابرقهرمانانه است، یكی از توزیع‌كنندگان اصلی این انیمیشن در آمریكای شمالی است. این شركت قصد دارد در آینده در تولید محصولات انیمیشنی شركت شیروگومی هم سرمایه‌گذاری كند.
سه كارگردان گامبا از اكران عمومی آن در آمریكا و كانادا ابراز خشنودی كرده‌اند. یكی از آن‌ها یوهیچی اوگاوا عقیده دارد نمایش عمومی فیلم در این كشورها، تماشاگران آن‌ها را با ادبیات كلاسیك ژاپن هم بیش‌تر آشنا خواهد كرد. اشاره‌ی او به داستان فیلم است كه بر اساس رمانی كلاسیك و معروف (حداقل برای خود ژاپنی‌ها) از آتسو سایتو نوشته شده است. تاتسو شیمامورا از مدیران شركت شیروگومی می‌گوید: «ما ده سال روی این پروژه كار كردیم. در این مدت بخش اصلی كار ما روی جزییات بود، تا همه چیز كامل و درست به نظر برسد. به همین دلیل، امیدواریم فیلم توسط انبوه گسترده‌ای از تماشاگران در سراسر جهان دیده شود؛ چون پاسخ واقعی زحمت‌های ما به این صورت داده می‌شود.» طرف آمریكایی هم بر این باور است كه گامبا یك محصول سه‌بعدی زیبا و جذاب است كه با كیفیت بالایش مورد استقبال تماشاگران غیرژاپنی قرار خواهد گرفت.
با وجود تلاش انیماتورهای ژاپنی و اروپایی برای ورود به بازار آمریكا، واقعیت امر نشان می‌دهد که آن‌ها در این راه چندان هم موفق نبوده‌اند. انیمیشن‌های دیگر كشورهای جهان هنوز نتوانسته‌اند راه خود را آن طور که باید در بازار سینمایی آمریكا باز كنند. اما این مسأله باعث عقب‌نشینی آن‌ها نشده و فعالیت‌شان در این زمینه ادامه دارد. حضور در مراسم اسكار و بخش بهترین انیمیشن، یكی از راه‌های ورود به بازار است. در این بین، انیمه‌های ژاپنی وضعیت خاصی دارند. این فیلم‌ها در درجه‌ی اول برای تماشاگران بومی تولید می‌شوند و سازندگان‌شان توجه زیادی به تماشاگران بین‌المللی ندارند. این مسأله بی‌دلیل هم نیست. فیلم‌های انیمیشن یكی از ژانرهای بسیار موفق صنعت سینمای ژاپن به حساب می‌آیند و همیشه جایگاه ویژه‌ای در جدول گیشه دارند. هر سال چندتا از این فیلم‌ها، در فهرست ده فیلم پرفروش سال قرار می‌گیرند که به عنوان نمونه می‌توان از پرفروش‌ترین فیلم ژاپنی سال 2015 نام برد که انیمیشنی است با عنوان «Yo-kai Watch» با فروشی 66 میلیون دلاری. این فیلم پس از فیلم‌های دنیای ژوراسیك و انیمیشن شش قهرمان بزرگ محصول والت دیزنی،به‌ترتیب با فروش‌های 81 و 78 میلیون دلار، در رده‌ی سوم جدول فروش سینماهای ژاپن در سال گذشته‌ی میلادی قرار گرفت.
نكته‌ی جالب درباره جدول گیشه‌ی سال 2015 در ژاپن، موفقیت چشم‌گیر انیمیشن «کنار من بایست» در کشور چین و هنگ كنگ بود. این سومین فیلم پرفروش سال 2014 سینماهای ژاپن، بیش از صد میلیون دلار در چین فروش كرد. در هنگ كنگ هم فروش پنج میلیون دلاری فیلم، آن را تبدیل به پرفروش‌ترین محصول ژاپنی نمایش داده شده در تاریخ سینماهای هنگ كنگ كرد. ركوردار قبلی فیلم ترسناک حلقه بود. نكته‌ی جالب‌تر این‌كه به دنبال موفقیت كلان این انیمه در آسیای دور، تحلیل‌گران اقتصادی سینما به این جمع‌بندی رسیده‌اند كه كمپانی‌های فیلم‌سازی ژاپنی بهتر است به جای بازار آمریكا، به بازار كشورهای هم‌جوار توجه بیش‌تری نشان بدهند. این موضوع از آن‌جا درخور توجه است كه بازار رو به گسترش و ترقی چین، هم‌اكنون پس از آمریكا دومین بازار بزرگ نمایش فیلم در جهان است و اهل فن می‌گویند به‌زودی مقام اول را از آن خود خواهد كرد.
انیمه در ژاپن و خارج از آن، دو معنای متفاوت دارد. در حالی كه در سطح بین‌المللی تمام نقاشی‌های متحرك ژاپنی با یک عنوان شناخته می‌شوند، در داخل ژاپن این عنوان طیف وسیعی از ژانرها را در بر می‌گیرد كه وجه مشترك‌شان، یك سری نقاشی متحرك است. برای مثال مانگا یكی از انواع محبوب نقاشی متحرك در ژاپن است كه برای خود آن‌ها مفهوم دارد. منابع داخلی، تولید اولین انیمیشن را مربوط به سال 1917 می‌دانند و می‌گویند پس از آن و به‌آرامی، تولید انیمیشن‌ها افزایش یافت. در دهه‌ی شصت میلادی و با كمك اوسامو تزوكا و كارهایش، سبك هنری انیمه قوام یافت و در سطح بین‌المللی شناخته شد. یكی از مشخصه‌های اصلی نقاشی‌های متحرك ژاپنی، اصرار آن‌ها بر رئالیسم است و جلوه‌های دوربین هم‌چون زوم و پن اهمیت زیادی در كار دارند. استقبال بالای تماشاگران بومی از آثار انیمیشن، كاروبار شركت‌ها و استودیوهای انیمیشن‌سازی را سكه كرده و به همین دلیل است كه در حال حاضر، بیش از 430 شركت فیلم‌سازی در این رابطه مشغول به كار هستند. در این بین، استودیوهای جیبلی، گاینكس و تویی انیمیشن، از اعتبار و اهمیت بیش‌تری برخوردارند.
منتقدان عقیده دارند موفقیت سفیدبرفی و هفت كوتوله محصول دیزنی در سال 1937، تأثیر بسیار زیادی روی هنرمندان ژاپنی گذاشت. اوسامو تزوكا بسیاری از تكنیك‌های فیلم‌های دیزنی را گرفت و در كارهایش استفاده کرد؛ وی تلاش كرد این تكنیك‌ها را ساده‌تر و ارزان‌تر به كار گیرد. در دهه‌ی هفتاد میلادی و با مشهورتر شدن مانگا، كمیك‌استریپ‌های ژاپنی و نوول‌های گرافیكی، كارهای تزوكا و دیگر انیماتورهای كشورش مورد توجه بیش‌تری قرار گرفت. نسل جدید تماشاگران، انیمه‌های ژاپنی را با نام هایائو میازاكی می‌شناسند. این مدیر و مؤسس استودیوی جیبلی كه دو سال قبل اعلام بازنشستگی كرد، با انیمیشن شهر اشباح (2001) ژاپن را صاحب یك جایزه‌ی اسكار در رشته‌ی بهترین انیمیشن كرد.

آرشیو

سینماهای تهران


سینمای شهرستانها


اس ام اس


آرشیوتان را کامل کنید


شماره‌های موجود


خبرنامه

به خبرنامه ماهنامه فیلم بپیوندید: