سینمای جهان » چشم‌انداز1394/09/14


نسیم تغییرات

آسیاتک (8): نگاهی به وضعیت فیلم‌های زن‌محور در بالیوود

كیكاوس زیاری
آیشواریا رای بچن در «جذبه»

 

منتقدان سینمایی هند از تغییر دوران و وضعیت زنان در بالیوود سخن می‌گویند. برخی از بازیگران زن بالیوودی در سال‌های اخیر، قدرت بیش‌تری پیدا كرده‌اند، ولی برخی می‌پرسند این تغییرات «یك موج كوتاه مدت و كوچك است یا یك سونامی در حال حركت و هجوم؟» این پرسشی جدی است كه این روزها در صنعت سینمای هند شنیده می‌شود. وضعیت بازیگران زن در بالیوود امروزی چه‌گونه است؟ نامراتا جوشی مدیر بخش سینمایی مجله‌ی «هیندو» در این رابطه می‌گوید: «در دو سال گذشته تغییری در حال رخ دادن است که می‌توان آن را به‌خوبی احساس كرد. این تغییر در ارتباط با نوع تصویری است كه از زن در سینمای هند و به‌ویژه در بالیوود ارائه می‌شود.» اشاره‌ی او به فیلم‌هایی مثل انگلیسی مینگلیسی، ملكه و پیكو با بازی شری دوی، كانگانا رانوت و دیپیكا پادكونه است. سودیر میشرا كارگردان انكار (كه بحث اصلی‌اش درباره آزار و اذیت زنان است) عقیده دارد صحبت كردن درباره «گرایش» تازه‌ی بالیوود به فیلم‌های زن‌محور، به نوعی سرزنش صنعت سینمای هند از دهه‌ی 1950 و 1960 تا هشتاد و نود است که شخصتی‌ها و بازیگران زن را نادیده می‌گرفت.
جالب این‌كه در این دهه‌ها بازیگرانی مثل مادهوبالا و مینا كوماری ارزش و قدرتی در حد سوپراستارهای مرد سینما داشتند. با این حال، وی اضافه می‌كند كه تكنولوژی‌های جدید به كمك فیلم‌سازان آمده تا بتوانند بهتر از گذشته تصویرگر شخصیت‌های جذاب و تماشاگر‌پسند باشند. این تصویرگری محدود به شخصیت‌ها و بازیگران مرد نمی‌شود و زن‌ها را هم در بر می‌گیرد. اما در همین رابطه سینمای بدنه و به‌اصطلاح مردم‌پسند را باید از سینمای غیرمتعارف جدا كرد. سینمای مردم‌پسند كه مركزش در بالیوود است، به صورت طبیعی به دنبال تولید فیلم‌هایی برای جذب تماشاچی است و به همین دلیل، با هزینه‌های تولید بالاتر روبه‌روست. به گفته‌ی سودیر میشرا: «تماشاچی همیشه آماده‌ی تماشای فیلم‌های سرگرم‌كننده است. توزیع‌كنندگان و آن‌هایی كه سرمایه‌های تولید فیلم‌ها را كنترل می‌كنند، این تصور و برداشت را دارند كه فیلم‌های زن‌محور فروش نمی‌كنند. این همان دیدگاهی است كه صنعت سینما دارد، دیدگاهی كه درست و واقعی نیست.» این فیلم‌ساز به این نكته هم اشاره می‌كند كه شخصیت‌های مرد نیز در فیلم‌های هندی تكامل یافته‌اند و این موضوع فقط به بازیگران بسیار مطرح و به‌اصطلاح قهرمان محدود نمی‌شود.
وانی تریپاتی تیكو بازیگری كه در عین حال فعال اجتماعی هم هست، به صحبت‌های بالا این نكته را اضافه می‌كند كه جامعه‌ی امروز می‌تواند در جهتی حركت كند كه چیزی بیش‌تر از زیبایی و جذابیت ظاهری زنان را به نمایش بگذارد: «داستان‌ها در متن خود زشت‌تر و ناخوشایندتر و در همان حال دموكراتیك‌تر هستند.» او به سینمای دهه‌ی هفتاد اشاره می‌كند كه زنان در آن با سیگار و مشروبات الكلی به نمایش درمی‌آمدند و همیشه در كنار شخصیت‌های منفی داستان قرار داشتند. با این وجود گروهی از جذبهمنتقدان عقیده دارند نقش ضدقهرمان برای کارنامه‌ی زنان می‌تواند یك ریسك باشد. میشرا می‌گوید: «بازی در نقش یك زن ضدقهرمان به معنی آن است كه تو نمی‌توانی آگهی تبلیغاتی كرم‌ها و لوازم آرایش زنانه داشته باشی!» این در حالی است كه آنوراگ باشو (كارگردان فیلم پرفروش برفی كه دو شخصیت اصلی زن دارد) تغییرات زیادی را در رابطه با نقش‌های پیشنهادی به بازیگران زن نمی‌بیند: «به باور من، هیچ چیزی تغییر نكرده است. تصورم این است كه سال می‌آید و می‌رود و می‌بینیم چیزی عوض نشده است.» وی موضوع تازه‌ای را مطرح كرده و از این مسأله حرف می‌زند كه بالیوود نیازمند تعداد بیش‌تری نویسنده و كارگردان زن است و حضور بیش‌تر آن‌ها می‌تواند باعث تولید فیلم‌های زن‌محور بیش‌تری شود. این باور باشو و گروهی از هنرمندان است كه هنرمندان زن توجه بیش‌تری به مسائل زنان دارند.
البته تغییر شرایط فیلم‌سازی هم می‌تواند كمك زیادی به این طرز تفكر كند. با حركت دنیای سینما به سمت فیلم‌سازی دیجیتال، محدودیت‌های مربوط به ورود هنرمندان زن رو به كاهش رفته است و آن‌ها می‌توانند سدهای موجود كاری را راحت‌تر بشكنند. پیش‌بینی میشرا چنین است: «شما می‌توانید شكفتن و ورود استعدادهای تازه‌ای را ببینید كه بخش مهمی از آن، مربوط به هنرمندان زن می‌شود. آن‌ها می‌توانند به كمك وب‌سایت‌ها، نوشته‌های‌شان را منتشر كنند. همین طور گروهی از زنان می‌خواهند فیلم بسازند و در پروسه‌ی تولید فیلم‌ها مشاركت کنند. حالا دیگر هدف زن‌ها فقط بازیگری و حضور جلوی دوربین نیست. آن‌ها می‌خواهند در دیگر رشته‌ها و حتی بخش‌های تكنیكی حضور داشته باشند. جلوی این موج را نمی‌شود گرفت.»
رشد اقتصادی سریع و رو به گسترش كشور هند پرسش‌هایی را در ارتباط با پروژه‌هایی كه به نقش زن در جامعه‌ی هند و جایگاه او در این رشد می‌پردازد، مطرح كرده است. منتقدان می‌گویند بسیاری از فیلم‌های داستانی و مستند جدید هندی، نسبت به این موضوع بی‌تفاوت نیستند. ماتیكی زیر برقع (آلانكریتا شریواستاوا) یکی از این فیلم‌هاست که کارگردانش متخصص ساختن درام‌های سیاسی پرفروش مثل سینگهام، با بازی آجی دیوگان سوپراستار هندی، است. این فیلم داستان چهار زن را تعریف می‌كند كه با جامعه‌ی خود درگیرند و در یك شهر كوچك هند، برای كسب حقوق اجتماعی‌شان مبارزه می‌كنند.
با تمام این حرف‌ها اشاره‌ی برخی از منتقدان به تعداد اندك فیلم‌های زن‌محور در سال جاری میلادی جالب است. آن‌چه این منتقدان به آن اشاره می‌كنند، دور از واقعیت نیست. از بین بیش از سی فیلمی كه امسال در هند به صورت گسترده اكران شده‌اند، فقط پنج فیلم دارای شخصیت اصلی زن هستند. هیچ‌یك از این فیلم‌ها هم به طرح و بررسی مسائل و مشكلات زنان هندی نپرداخته‌اند. اکشن ان‌اچ ده با بازی آنوشكا شارما به فروش بالایی دست یافت اما تریلر جذبه با بازی آیشواریا رای بچن (که پس از سه سال دوری به فعالیت‌های سینمایی برگشته) شكست تجاری سختی خورد. ویدیا بالان كه لقب سردمدار بازی در فیلم‌های زن‌محور سال‌های اخیر را دارد با داستان ناتمام ما نتوانست فروشی قابل‌توجهی در گیشه داشته كند.

آرشیو

سینماهای تهران


سینمای شهرستانها


اس ام اس


آرشیوتان را کامل کنید


شماره‌های موجود


خبرنامه

به خبرنامه ماهنامه فیلم بپیوندید: