سینمای جهان » چشم‌انداز1394/01/19


شلیك هنرمندانه!

سینمای روسیه و تولید فیلم‌های جنگی تازه

كیكاووس زیاری
سوخته از آفتاب2 (نیكیتا میخالكوف، 2010)

 

روسیه در سال جاری دوباره به فیلم‌های تاریخی جنگی برمی‌گردد. از قرار معلوم اختلاف با اوكراین و مسائل مربوط به كریمه، برخی را در روسیه به فكر صحبت درباره «جنگ كبیر میهنی» انداخته است. این روزها رسانه‌های گروهی روسیه از فیلم‌هایی با مضمون اوكراین و كریمه حرف می‌زنند. این صحبت‌ها چندان هم بی‌پایه‌واساس نیستند و برگرفته از دیدگاه مسئولان رسمی كشورند. وزارت فرهنگ روسیه قصد حمایت از فیلم‌هایی را دارد كه به نوعی در ارتباط با وقایع سیاسی یك سال اخیر این كشور است. در طرح سینمایی وزارت فرهنگ كشور، از تولید فیلم‌هایی حمایت مالی می‌شود كه به نقش روسیه و كریمه در تاریخ روسیه و دوران جنگ جهانی دوم می‌پردازند. در كنار تولید این نوع فیلم‌ها، كارهایی كه درباره «ارزش‌های خانوادگی» صحبت می‌كنند نیز مورد حمایت قرار خواهند گرفت. ویاچسلاو تلنوف مدیر واحد سینمایی وزارت فرهنگ روسیه در این ارتباط می‌گوید: «ما به دنبال موضوع‌هایی هستیم كه به اعتقادمان نیازمند انگیزه‌ها و مشوق‌های اضافی هستند. این یك تمرین طبیعی برای حمایت دولتی است.»
به گفته‌ی وی كاملاً طبیعی و منطقی است كه كریمه باید یكی از مضامینی باشد كه در سال 2015 توجه ویژه‌ای به آن شود. این در حالی است كه فیلم‌هایی با مضمون دفاع از ارزش‌های خانوادگی هم اهمیتی برابر با كریمه دارند. تلنوف می‌گوید: «تلاش قهرمانان معاصر در رابطه با زندگی اجتماعی، به اندازه‌ی كریمه اهمیت دارد. مبارزه با فساد هم همین طور است. درك مردم عادی از زندگی در روسیه‌ی امروزی و محدودیت‌هایی كه با آن‌ها روبه‌رو هستند، از دیگر مسائلی هستند كه فیلم‌سازان باید به آن‌ها توجه كافی نشان دهند. ارزش‌های خانوادگی پایه و اساس جامعه‌ی ما هستند و لازم است كه فیلم‌سازان به آن توجه بیش‌تری نشان دهند.» با این حال، این مسئول دولتی بر روی این نكته پافشاری می‌كند كه تولیدات جنگی در رأس این موضوع‌ها قرار دارند. در همین رابطه است كه او درباره حمایت از فیلم‌نامه‌هایی صحبت می‌كند كه به مناسبت صدمین سالگرد انقلاب سال 1917 روسیه (كه به انقلاب كبیر اكتبر معروف است) و بیست‌وپنجمین سالگرد وقایع سال 1991 نوشته شده و می‌شوند؛ وقتی لك‌لك‌ها پرواز می‌كنندفیلم‌نامه‌هایی كه با نگاهی به ادبیات كلاسیك روسیه نوشته می‌شوند هم، جزو كارهایی هستند كه مورد توجه قرار خواهند گرفت. سال گذشته‌ی میلادی از فیلم‌هایی حمایت مالی شد كه در ارتباط با سالگرد پایان جنگ جهانی دوم در سال 1945 (كه به عنوان جنگ كبیر میهنی شناخته می‌شود) در مرحله‌ی تولید قرار گرفته بودند.
منتقدان سینمایی در روسیه بر این باورند كه تولید فیلم‌هایی در ستایش ارتش روسیه و با شكوه جلوه دادن موفقیت‌ها و پیروزی‌های آن، مورد پسند ولادیمیر پوتین رییس‌جمهور كشور است. در نمایش عمومی درام جنگی لشكر مرگ دیمیتری منشیف كه هفته‌ی قبل در شهر مسكو برپا شد، نماینده‌ی پوتین هم حضور داشت. این فیلم با هزینه‌ای چهل میلیون دلاری تهیه شده و ساخت آن با اعتراض‌هایی از سوی دست‌اندركاران سینمایی در روسیه همراه بوده است. این اعتراض‌ها یادآور وضعیتی مشابه فیلم سوخته از آفتاب2 به کارگردانی نیكیتا میخالكوف در سال 2010 است. هر دو بار، اشاره‌ی معترضان به این نكته بوده و هست كه حمایت‌های مالی دولتی شامل حال فیلم‌سازان «خودی» و نورچشمی می‌شود. منتقدان روسی و خارجی، فیلم میخالكوف را كاری سطحی و كم‌ارزش ارزیابی كردند كه برای رضایت خاطر پوتین ساخته شده است. پوتین سر صحنه‌ی فیلم‌برداری این فیلم حاضر شد و از تولید آن حمایت كرد. اما فروش بسیار پایین شش میلیون دلاری فیلم در سینماهای روسیه، نتوانست حتی بخش كوچكی از هزینه‌ی كلان چهل میلیون دلاری آن را تأمین كند. دیمیتری منشیف یكی از فیلم‌سازانی است كه از موضع پوتین در رابطه با اقدام‌های وی در كریمه در ماه مارس 2014 حمایت علنی كرد. نماینده‌ی پوتین هم در نمایش خصوصی فیلم این کارگردان گفت که پوتین سخت تحت تأثیر این فیلم قرار گرفته است. داستان لشكر مرگ درباره زن جوانی است كه در جریان نبرد در جبهه‌ی شرقی علیه نیروهای آلمانی و پس از مبارزه‌ای بی‌امان کشته می‌شود.
ولادیمیر مدینسكی وزیر فرهنگ روسیه هم اعلام كرده است که بودجه‌ی سال 2015 «بنیاد سینمای روسیه» (RCF) هم‌چنان حدود 490 میلیون دلار خواهد بود. این همان رقمی است كه در سال قبل از آن، به سینمای كشور اختصاص داده شده بود. از این مبلغ حدود 470 میلیون دلار در اختیار تولیدات سینمایی قرار گرفت. حدود 97 میلیون دلار باقی‌مانده هم در خدمت توزیع و تبلیغ فیلم‌های روسی در خارج از كشور قرار گرفت. بنیاد سینمای روسیه مبلغ دریافتی را صرف تولید 96 فیلم بلند سینمایی، 155 انیمیشن و 383 مستند خواهد كرد. در خبرها آمده است كه آندری زویاگینتسف خالق فیلم‌های تحسین‌شده‌ی بازگشت و لویاتان (كه امسال نامزد دریافت اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان بود) برای كارگردانی یك درام جنگی اعلام آمادگی كرده است. منتقدان سینمایی می‌گویند با توجه به دیدگاه سیاسی و اجتماعی این فیلم‌ساز، بعید به نظر می‌رسد فیلم جنگی او در فهرست محصولات هنری مورد علاقه‌ی پوتین قرار بگیرد. در حالی كه نهادهای رسمی تا به حال  صحبتی درباره مضمون فیلم‌های جدید جنگی نكرده‌اند، اما به طور طبیعی این انتظار می‌رود که كارهایی مورد حمایت مالی دولت قرار بگیرند كه در خط فكری دولت مركزی هستند.
سینمای جنگ در دوران حكومت چپ‌گرای اتحاد جماهیر شوروی (سابق)، یكی از ژانرهای اصلی و محبوب صنعت سینما بود. فیلم‌هایی در آن دوران تولید شد كه لقب فیلم‌های سفارشی و تبلیغاتی را گرفتند. اما در طرف مقابل وقتی لك‌لك‌ها پرواز می‌كنند كه موج نوی سینمای شوروی را در دهه‌ی شصت میلادی به راه انداخت، لحنی غیردولتی داشت و سبك تازه‌ای از سینمای جنگ را معرفی كرد. اما در همان دوران فیلم‌هایی با مضامین انتقادی هم ساخته شدند. عروج لاریسا شپیتكو در اواسط دهه‌ی هفتاد میلادی یكی از این فیلم‌هاست كه خارج از چارچوب نگاه رسمی و دولتی تولید شد. با فروپاشی اتحاد شوروی، فیلم‌های جنگی (كه تولیدشان تا حد زیادی كاهش یافت) با حال‌وهوای تازه‌ای ساخته شدند و در آن‌ها، ناتوانی فرماندهان جنگی روسی هم به نمایش درآمد. این فیلم‌های جنگی تفاوت‌های آشكاری با محصولات جنگی دوران حكومت كمونیست‌ها داشتند. در سال‌های اخیر و با رشد ملی‌گرایی در روسیه، توجه عمومی به تولید فیلم‌های جنگی در ستایش ارتش شوروی دوران جنگ بیش‌تر شده است.

آرشیو

سینماهای تهران


سینمای شهرستانها


اس ام اس


آرشیوتان را کامل کنید


شماره‌های موجود


خبرنامه

به خبرنامه ماهنامه فیلم بپیوندید: