سینمای جهان » چشم‌انداز1392/06/13


یك روزنه‌ی كوچك

یك بررسی و مقایسه‌ی آماری ازسینماها و سینماروهای جهان

امیرحسین علم‌الهدی

˜

سینمای ایران با وجود موفقیت‌هایش در جشنواره‌های جهانی هنوز نتوانسته در داخل كشور به دستاوردهای مطلوبی در حوزه‌ی نمایش سینمایی دست پیدا كند. آمار مخاطبان سینماهای كشور در سال 91 به پایین‌ترین میزان خود در سه دهه‌ی ‌اخیر رسیده است (5/8 میلیون نفر!) و گویا سینمای ایران برای برون‌رفت از این بحران پناه برده به حوزه‌ی نمایش خانگی (رسمی و غیررسمی)؛ جایی كه نه‌تنها مشكل زیرساخت وجود ندارد و هزاران واحد محل فروش در سراسر كشور می‌توانند این كالای فرهنگی را به دست مخاطبان خود برسانند بلكه این بازار توانسته از منظر اقتصادی نیز برای مخاطب جذاب باشد؛ هر كس می‌تواند تنها با 2500 تومان (الان که دیگر نوبر است: با هزار تومان ده فیلم در یک دی‌وی‌دی!) نه‌تنها خانواده‌ی خود بلكه بستگان‌شان را هم مهمان كند. با وجود بالا رفتن هزینه‌های سینما رفتن كه به طور جدی سدی است برای رونق این شاخص توسعه اجتماعی، و فقدان زیرساخت‌های حوزه‌ی نمایش یعنی سالن‌های سینما در بیش از 1081 شهر كشور، خب تعجبی ندارد كه این حوزه‌ی نمایش خانگی رونق نسبی داشته باشد و سینماها دچار ركود باشند. حق با رییس سازمان سینمایی است كه می‌گوید سینمای ایران بحران مخاطب ندارد، بحران فقط در سینماهای كشور است كه باید راه‌حلی پیدا كرد! این مدیر ارشد امور سینمایی به‌درستی بحث را مطرح می‌كند اما باید به این نكته نیز توجه شود كه در حوزه‌ی نمایش تمام اجزا هم‌خوانی داشته باشند و موفقیت شبكه‌ی نمایش خانگی در قبال نابودی شاخص توسعه‌ی اجتماعی (سالن‌های سینما) نه‌تنها دستاورد نیست بلكه سوءمدیریت است، مشروط به این‌كه سینما بخواهیم. چنان‌چه این عادت فاخر شهری را - كه می‌تواند نقش به‌سزایی در كاهش بحران‌های اجتماعی داشته باشد - بخواهیم باید حوزه‌ی نمایش سینمایی با حوزه‌ی تولید رابطه‌ی منطقی برقرار كند و سرنوشت سینماهای كشور در دستان بی‌رمق تولیدكننده‌ی نامرغوب و بی‌كیفیت و تاجرمسلك داخلی نیفتد؛ اتفاقی كه طی سال‌های گذشته افتاده است. این گروه نه‌تنها تولیدكننده‌ی محصول سینمایی نیستند بلكه صرف دریافت پروانه‌ی سینمایی برای اثر خود نیز را نمی‌توانند در حوزه‌ی تولید سینما معنا كنند. اكثر این تولیدكنندگان بسازبفروش بهتر است به سمت شبكه‌ی نمایش خانگی یا تلویزیون بروند چون مختصات اثرشان این را حكم می‌كند، اما چون انحصار نمایش سینمایی در دست تولیدكنندگان داخلی است سینماها چاره‌ای ندارند كه به نمایش این فیلم‌های غیركیفی روی بیاورند و برای همین است كه با حذف سیصد سالن سینما طی این سال‌ها از مجموعه‌ی سینماهای كشور، سینماداران مجبور شده‌اند تنها به محصولات شبه‌تلویزیونی قناعت كنند؛ فارغ از این‌كه سینما با پرده‌ی بزرگ و صدای استاندارد معنا می‌یابد.
قبول داریم كه سینمایی كه بیش از هشتاد درصد آن در دست دولت است نمی‌تواند چندان ترقی كند و سفارش‌های دولتی و ممیزی نیز سینما را كه ذاتش باید جسارت باشد از رمق می‌اندازد، اما قبول كنیم كه تولیدكننده‌ی غیركیفی نیز چنان‌چه دولت نقشی در سینما هم نداشته باشد نمی‌تواند تولید كیفی داشته باشد بلكه ترجیح می‌دهد در ظاهر از ممیزی و سانسور و حضور دولت انتقاد و در خفا با آن مصالحه كند تا بتواند سرمایه‌های دولتی را دریافت كند و با نداشتن مخاطب سینمایی هم تولید كند و دم از فرهنگ و هنر بزند، اما مردم نیز كه متوجه این حیله شده‌اند، اعتراض خود را با نیامدن به سینما نشان می‌دهند.
انحصار شیرین است و جذاب، البته فقط برای تولیدكننده‌ی غیركیفی. جذاب‌تر از آن مخالفت همین تولیدكننده‌ی غیركیفی است كه مدام رسانه‌ی ملی را متهم به انحصار می‌كند و داد و فغانش از خودروهای غیراستاندارد داخلی به هوا رفته و مدام از مذمت انحصار می‌گوید و مدام از عدم رقابت در كشور شعر می‌سراید و فقط كافی است از این مذمت در حوزه‌ی سینما سؤال كنیم و رابطه‌ی معكوس را متوجه شویم كه: ای بابا، سینما كه این همه رقیب دارد (تلویزیون و ماهواره و اینترنت و نمایش خانگی و شبكه‌ی قاچاق و...) پس چه می‌خواهید از این تنها مكان نمایش تولید سینمایی ایران كه فقط برای ما مانده و به دنبال حذف سینمای ملی هستید. حالا كه مردم سینما نمی‌آیند ربطی به تولید ندارد. دولت برود سینما بسازد و هر وقت سینما به تعداد كافی ساخته شد می‌توان فیلم خارجی هم آورد و ما نیز دیگر نگرانی نداریم و اصلاً ته قضیه بهتر است دولت به سینماداران ماهانه یارانه بدهد تا سینماها چراغ‌شان خاموش نشود و هر وقت مشكلات حل شد و مخاطب به سینما آمد می‌توانیم به فكر رقابت نیز بیفتیم!
خب بهتر است فعلاً تولیدكنندگان غیركیفی را به حال خود بگذاریم و ببینیم در كشورهای دیگر رابطه‌ی تولید داخلی با فیلم خارجی چه‌گونه است. از اروپا شروع می‌كنیم: اتحادیه‌ی اروپا بیش از پانصد میلیون نفر جمعیت دارد كه در سال 2009 حدود 981 میلیون نفر در این كشورها به سینما رفته‌اند یعنی هر اروپایی تقریباً دو بار در طول سال به سینما رفته است.نزدیك به سی هزار سالن سینما در این اتحادیه است كه 41 درصد از این سالن‌ها در مولتی‌ پلكس‌ها قرار دارند. میانگین قیمت بلیت در این اتحادیه 5/6 یورو (حدود 9/8 دلار) است. 67 درصد بازار فیلم اتحادیه‌ی اروپا مربوط به آمریكا، 27 درصد تولیدات مستقل اروپایی، 4 درصد تولیدات مشترك اروپا و آمریكا و 2 درصد در اختیار سایر كشورهای جهان است. بد نیست نگاهی به چند كشور پیشرو در این اتحادیه بیندازیم:

فرانسه
جمعیت 65 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 40 هزار دلار در طول سال/ 200 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 14/6 یورو (53/8 دلار) فروخته. 5522 سالن سینما دارد كه 35 درصد آن‌ها در مولتی‌پلكس‌ها هستند. تولید 230 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی خود 37 درصد از آن متعلق به تولیدات داخلی و 63 درصد از كشورهای دیگر بوده است. از بیست فیلم پرفروش سال 2009 در این كشور شش فیلم فرانسوی هستند.


آلمان
جمعیت 82 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 37 هزار دلار/ 146 میلیون بلیت با میانگین قیمت 67/6 یورو (28/9 دلار)/ 4734 سینما دارد كه 27 درصد از آن‌ها در مولتی‌پلكس‌ها هستند. تولید 220 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی آلمان 27 درصد از آن متعلق به تولیدات داخلی و 73 درصد از كشورهای دیگر بوده. از بیست فیلم پرفروش سال 2009 این كشور هفت فیلم مربوط به تولیدات آلمان (مستقل یا مشاركتی) است.


انگلستان
جمعیت 61 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 33 هزار دلار/ 174 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 44/5 پوند (49/9 دلار)/ 3696 سالن سینما دارد كه 65 درصد از آن‌ها در مولتی‌پلكس‌ها هستند. تولید 116 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی انگلیس 5/16 درصد متعلق به تولیدات داخلی و 5/83 درصد متعلق به كشورهای دیگر بوده (جدول مربوط به انگلستان و ایرلند است).


روسیه
جمعیت 141 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 8 هزار دلار/ 138 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 169روبل (31/5 دلار)/ 2102 سالن سینما دارد. تولید 78 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی روسیه 24 درصد متعلق به تولیدات داخلی و 76 درصد متعلق به كشورهای دیگر بوده. از بیست فیلم پرفروش سال 2009 این كشور هفت فیلم از تولیدات مستقل روسیه است.


و یك كشور دیگر اروپایی خارج از اتحادیه‌ی اروپا:

تركیه
جمعیت 70 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 8 هزار دلار/ 37 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت؟؟؟؟؟؟؟؟؟لیر (37/5 دلار) / 1575 سالن سینما دارد. تولید 69 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی ترکیه 51 درصد متعلق به تولیدات داخلی و 49 درصد متعلق به كشورهای دیگر بوده. از ده فیلم پرفروش سال 2009 این كشور شش فیلم از تولیدات مستقل تركیه است:


آمریكای شمالی (آمریكا و كانادا)
341 میلیون جمعیت/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 44667 دلار/ 1 میلیارد و 400 میلیون مخاطب سینما/ میانگین قیمت بلیت 50/7 دلار/ 41861 سالن سینما دارد.

آمریكا
جمعیت 307 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 45550 دلار/ 1 میلیارد و 364 میلیون مخاطب سینما/ 37 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 18/7 دلار / 39028 سالن سینما دارد. 92 درصد بازار داخلی در اختیار تولیدات خود و 8 درصد در اختیار سایر كشورها است. تولید 677 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی آمریکا 51 درصد متعلق به تولیدات داخلی و 49 درصد متعلق به كشورهای دیگر بوده. جالب این‌كه از 20 فیلم پرفروش این سال، فیلم فرانسوی ربودهشده با 145 میلیون دلار رده‌ی 19 فروش را داشته است:

كانادا
34 میلیون جمعیت/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 36589 دلار/ 108 میلیون مخاطب سینما / میانگین قیمت بلیت 8 دلار/ 2833 سالن سینما دارد. تولید 78 فیلم در سال 2009.


آمریكای لاتین و جنوبی
جمعیت بیش از 476 میلیون نفر/ در سال 2009 حدود 407 میلیون نفر به سینما رفته‌اند یعنی تقریباً هر نفر یک بار در طول سال/ 37 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 34/2 دلار/ 9174 سالن سینما دارد. از بازار نمایش سینمایی این منطقه 54 درصد متعلق به تولیدات بومی و 46 درصد متعلق به كشورهای دیگر بوده. نگاهی به آمار دو كشور در این منطقه:

مكزیك
جمعیت 107 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 7700 دلار/ 178 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 16/3 دلار/ 1575 سالن سینما دارد. تولید 54 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی مکزیک 5/7 درصد متعلق به تولیدات داخلی و 5/92 درصد متعلق به كشورهای دیگر بوده. از هر ده فیلم پرفروش سال 2009 این كشور شش فیلم از تولیدات آمریکایی است.


برزیل
جمعیت 194 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 6526 دلار/ 113 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 28/4 دلار/ 2213 سالن سینما دارد. تولید 84 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی برزیل 14 درصد متعلق به تولیدات داخلی و 86 درصد متعلق به كشورهای دیگر بوده. از ده فیلم پرفروش سال 2009 این كشور دو فیلم از تولیدات برزیل است.


استرالیا
جمعیت 22 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 35 هزار دلار/ 91 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 29/9 دلار/ 1989 سالن سینما دارد. تولید 38 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی استرالیا 5 درصد متعلق به تولیدات داخلی و 95 درصد متعلق به تولیدات آمریكایی بوده. از بیست فیلم پرفروش سال 2009 این كشور دو فیلم مربوط به تولیدات استرالیا به صورت مستقل یا مشاركتی است.


آسیا
جمعیت بیش از سه میلیارد و 265 میلیون نفر / در سال 2009 سه میلیارد و 739 میلیون نفر به سینما رفته‌اند یعنی تقریباً هر نفر بیش از یك بار. نزدیك به 25 هزار سینما در این قاره وجود دارد.

هند
جمعیت یک میلیارد و 207 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 982 دلار/ 2 میلیارد و 900 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 57/0 دلار/ 10120 سینما دارد. تولید 819 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی هند 92 درصد متعلق به تولیدات داخلی و هشت درصد متعلق به کشورهای دیگر بوده. هر ده فیلم پرفروش سال 2009 این كشور از تولیدات هندی هستند.


چین
جمعیت یک میلیارد و 334 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 3622 دلار/ 218 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت16/4 دلار/ 4723 سالن سینما دارد. تولید 456 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی چین 57 درصد متعلق به تولیدات داخلی و 43 درصد متعلق به کشورهای دیگر بوده. از ده فیلم پرفروش سال 2009 این كشور شش فیلم مربوط به تولیدات چینی است.


كره‌ی جنوبی
جمعیت 49 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 14946 دلار/ 157 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 8 دلار/ 1996 سالن سینما دارد. تولید 138 فیلم در سال 2009. از بازار نمایش سینمایی کره 49 درصد متعلق به تولیدات داخلی و 51 درصد متعلق به کشورهای دیگر بوده. از ده فیلم پرفروش سال 2009 این كشور شش فیلم مربوط به تولیدات کره‌ای است.


امارات عربی متحده
جمعیت 5 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 43857 دلار/ 9 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 5/8 دلار/ 236 سالن سینما دارد. اطلاعاتی از تولیدات فیلم این كشور در دست نیست. از ده فیلم پرفروش سال 2009 این كشور نُه فیلم مربوط به تولیدات آمریكا و یک فیلم مصری است:

ایران
جمعیت 75 میلیون نفر/ سرانه‌ی تولید ناخالص ملی 5500 دلار/ 14 میلیون بلیت سینما با میانگین قیمت 3 دلار/ 250 سالن سینما دارد. تولید صد فیلم در سال 2009. 100 درصد بازار سینمایی این كشور در اختیار تولیدات داخلی است. این كشور می‌خواهد در سال 2010 تولید فیلم خود را به 300 فیلم افزایش دهد و هم‌چنان دولت در تمام امور سینمایی حضوری جدی دارد.

مؤخره
سینمای ایران در صورت رشد سایر بخش‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و... می‌تواند به رشد مطلوبی دست پیدا کند. كشورمان برای حفظ رابطه‌ی مخاطب با سینماهایش راهی بجز واگذاری 20 تا 25 درصد از فضای نمایشی خود به فیلم‌های خارجی و كاهش تولیدات و افزایش كیفیت فیلم‌ها ندارد و در صورت عدم وقوع این امر، روز به‌ روز از شمار تماشاگران سینمای ایران كاسته خواهد شد. ایران در میان كشورهای دارای صنعت سینما از لحاظ تولید جزو پانزده كشور جهان است و از لحاظ سرانه‌ی سینما رفتن در میان كشورها پایین‌ترین میزان را با 1/0 درصد در اختیار دارد (هر ایرانی در سال1390 فقط 10 دقیقه فیلم در سینما دیده است؛ یعنی هر ایرانی هر نُه سال یک بار به سینما می‌رود!) و از لحاظ سرانه‌ی سالن‌های سینما به ازای هر 330 هزار ایرانی یك سینما وجود دارد. از هزار شهر ایران فقط شصت شهر سینما دارند و كم‌تر از پنج درصد سینماها به شکل مجتمع‌های سینمایی است. ایران به دلیل عدم وجود زیرساخت‌های نمایش سینمایی، نگاه ویژه‌ای به حوزه‌ی نمایش خانگی دارد. گردش مالی این شبكه در كشور بیش از 300 میلیون دلار (سال 1389) در سال است و این در حالی است که در سال 2009 سینمای ایران فقط توانسته سی میلیون دلار (با دلار هزار تومانی) در نمایش سینمایی درآمد داشته باشد!
دولت برای حفظ این شاخص توسعه‌ی اجتماعی راهی ندارد جز این‌که به تغییرات اساسی در سیاست‌گذاری‌های خود دست بزند و ضمن كم‌رنگ كردن حضور خود در تصدی‌گری‌ و كاهش ممیزی، با افزایش یارانه‌های كارا در توسعه‌ی ساختارهای نمایشی نقشی اساسی ایفا کند. تولیدكنندگان داخلی به دلیل انحصار در بازار سینمایی كشور اتوریته‌ی زیادی دارند و دولت نیز از این تولیدكنندگان حمایت‌های كافی می‌کند؛ غافل از این‌كه راز موفقیت سینما در ایجاد رقابت و احترام به حق مسلم مخاطب است كه همان حق انتخاب است. تا زمانی كه این حق به رسمیت شناخته نشود هر تلاشی بیهوده است.

آرشیو

سینماهای تهران


سینمای شهرستانها


اس ام اس


آرشیوتان را کامل کنید


شماره‌های موجود


خبرنامه

به خبرنامه ماهنامه فیلم بپیوندید: