سینمای جهان » نقد و بررسی1392/04/09


فيلم‌های روز جهان

دو نگاه به «اطلس ابری» ساخته‌ی اندی و لانا واچاوسكی

 

اطلس ابری  Cloud Atlas
نویسندگان و كارگردان‌ها: اندی واچاوسكی، لانا واچاوسكی، تام تیكور. بازیگران: تام هنكس، هالی بری، هیو گرانت، هوگو ویوینگ، جیم برادبنت (همگی در نقش‌های مختلف). محصول 2012، 172 دقیقه.
داستان‌هایی مختلف در زمان‌ها و مكان‌های بسیار متفاوت از هم به شكلی موازی روایت می‌شود و كم‌كم رابطه‌هایی بین آن‌ها برقرار می‌شود.

قصه‌هایی كوتاه درباره‌ی خلقت

هومن داودی: میراث دهه‌ی شصت سینمای ایران و انبوه فیلم‌های به‌اصطلاح معناگرا و اخلاق‌زده كه در آن‌ها پیام اخلاقی مهم‌تر و ارجح بر ارزش‌های سینمایی بود آن‌چنان تأثیر عمیقی بر منتقدان و سینمادوستان ایرانی گذاشته كه بعد از گذشت بیش از دو دهه، هنوز هم در برابر فیلمی كه اخلاق‌گرا باشد و از فلسفه و عرفان حرف بزند، حتی اگر فاصله‌ای با نجومی با آن فیلم‌های فرمایشی داشته باشد، ناخودآگاه گارد گرفته می‌شود. اطلس ابری فیلم جدید واچاوسكی‌ها و تام تیكور، كه پیش از این ثابت كرده‌اند فرسنگ‌ها با این دسته‌بندی‌ها فاصله دارند، پتانسیل زیادی دارد تا به وادی این نوع قضاوت‌ها بیفتد و ارزش‌هایش نادیده گرفته شود. فیلم به معنای واقعی كلمه «عظیم» است و كارگردانانش با قدم گذاشتن در راه ساختن چنین فیلم پر از جزییات، پیچیده و دشواری جسارت زیادی به خرج داده‌اند؛ به‌ویژه آن‌كه تماشای فیلم مستلزم توجه تمام‌وكمال بیننده و مشاركت او در به خاطر سپردن نشانه‌ها و رخدادهاست. با این وجود فیلم آن قدر جزییات دارد و وجوه استعاری قدرتمندی دارد كه بعید است كسی بتواند ادعا كند كه با اولین نوبت تماشا همه‌ی فیلم (یا حتی بخش اعظم آن) را درك كرده. واچاوسكی‌ها كه پیش از این هم علاقه‌شان را به دنیاهای موازی نشان داده‌اند این بار روایت چندین‌وچند داستان موازی را دست‌مایه قرار داده‌اند تا از خلال آن‌ها، پرسش‌هایی درباره‌ی انسان و مرزهایی كه توانایی درنوردیدن‌شان را دارد طرح كنند. اما شاید مهم‌ترین مسأله این‌جاست كه سازندگان فیلم سینما را فدای دغدغه‌های‌شان نكرده‌اند و چندین داستان جذاب در زمان‌ها و مكان‌های متفاوت برای مخاطبان‌شان تدارك دیده‌اند.
یكی از كلیدی‌ترین اجزای فیلم و عاملی كه باعث می‌شود مدت زمان تقریباً سه ساعته‌اش به دام كسالت و ملال نیفتد، تدوین هوشمندانه‌اش است. ریتم این تدوین كه هم‌گام با آغاز، گسترش و فرجام هر كدام از داستانك‌ها طراحی شده، در ابتدای فیلم، فرصت بیش‌تری به هر كدام از قصه‌ها می‌دهد تا معرفی شوند. پس از آن، هرچه فیلم پیش می‌رود و داستانك‌های مختلف به نقاط حساس‌تر می‌رسند، لحظاتی كه با هر كدام از قصه‌ها سر می‌كنیم كوتاه‌تر می‌شود و به این ترتیب، تدوین هوشمندانه‌ی فیلم ریتمی از جنس روایت‌های چندگانه‌ی فیلم پیدا می‌كند و نقاط اوج درام را به فصل‌هایی پر از تعلیق تبدیل می‌كند. شاخص‌های تولیدی بالای اطلس ابری هم‌چون موسیقی شنیدنی، جلوه‌های ویژه‌ی به‌اندازه و چشم‌نواز، بازی‌های روان بازیگران و طراحی صحنه و لباس و چهره‌پردازی هم با توجه به پیشینه‌ی سازندگانش طبیعی و قابل‌پیش‌بینی است.
اما ایراد اصلی فیلم پیچیدگی بیش از حد داستان‌ها و چفت نشدن آن‌ها با هم و گاهی عدم برقراری ارتباط ارگانیك بین آن‌هاست. هر كدام از این خرده‌داستان‌ها به‌تنهایی جذابند (شاید بجز داستان دریانوردی كه توسط یك برده‌ی سیاه‌پوست نجات پیدا می‌كند) و نوع بُر خوردن آن‌ها در هم به جذابیت فیلم كمك كرده است. اما بعد از تماشای فیلم این فكر آدم را رها نمی‌كند كه چه می‌شد اگر تعداد این داستان‌ها كم‌تر بود، هر كدام بیش‌تر گسترش می‌یافتند و عمیق‌تر می‌شدند، و رمزگشایی از این همه اشاره و نشانه و استعاره راحت‌تر و قابل‌درك‌تر بود. (امتیاز: 6 از 10)

 

به هستی تن بده

حسین جوانی: واچاوسكی‌ها ثابت کرده‌اند خوب بلدند بیننده‌شان را سرگرم کنند. شاید هر فیلم‌ساز دیگری بود، به پرورش یکی از همین داستان‌ها قناعت می‌کرد یا از این مواد خام اولیه حداقل دوسه فیلم بیرون می‌کشید اما واچاوسكی‌ها با دست‌ودل‌بازی نزدیک به سه ساعت ما را سرگرم می‌کنند. آن هم با داستان‌هایی که کم‌تر از ریتم می‌اُفتند و معماها یا گره‌های روایی و عاطفی درست و محکمی دارند. شیوه‌ی استفاده از بازیگران و گریم‌های عجیب‌وغریب‌شان هم با این‌که بیش‌تر در خدمت آسان‌تر کردن درک مفاهیم فیلم به کار رفته، به‌شدت خلاقانه است. فیلم هم‌چنین به‌خوبی از پس باز کردن موضوع اصلی‌اش، به بردگی گرفتن انسان‌ها توسط یکدیگر، برمی‌آید و حتی پا را فراتر گذاشته، با ترکیب شخصیت‌ها در هم، موقعیت‌های مختلف به بردگی گرفتن یا به بردگی درآمدن و مراحل انسانی‌اش را تصویر می‌کند. جرأت و بلند‌پروازی‌ای در اطلس ابری هست که به خالقانش این اجازه را داده به بازه‌های زمانی مختلف یا به زیرموضوع‌های سخت و پیچیده‌ای (مثل تسلط شیطان/ منجی بر افکار شخصیت زَکری) وارد شوند که در هر فیلمی نمی‌توان سراغ گرفت. واچاوسكی‌ها کم‌کم دارند از زیر سایه‌ی ماتریس خارج می‌شوند. (امتیاز: 7 از 10)

آرشیو

سینماهای تهران


سینمای شهرستانها


اس ام اس


آرشیوتان را کامل کنید


شماره‌های موجود


خبرنامه

به خبرنامه ماهنامه فیلم بپیوندید: