سینمای جهان » نقد و بررسی1392/02/07


پای استدلالیون چوبین بود...

دو نگاه به « زندگی پای» ساخته‌ی آنگ لی

زندگی پای Life of Pi
کارگردان: آنگ لی. فیلم­نامه: دیوید مگی. بازیگران: سوراج شارما (پای نوجوان)، عرفان خان (پای بزرگ سال)، عادل حسین (سونتاش پاتل). محصول 2012، 127 دقیقه.
داستان زندگی پای پاتل از کودکی روایت می­شود. او در محیط زندگی­شان یعنی هندوستان با انواع و اقسام ادیان و مذاهب روبه­روست. اما حادثه­ای که برایش پیش می­آید باعث می­شود مدت زیادی را در دریا سرگردان بماند و ایمانش به خداوند محک سختی بخورد.

مهرزاد دانش: به عنوان یک علاقه‌مند به موضوع‌های دینی و ایمانی، یکی از دغدغه‌های مهم سینمایی‌ام، چگونگی طرح این نوع مسائل روی پرده‌ی سینما است. زندگی پای، فارغ از برخی زیاده‌روی‌ها در کم‌وکیف فضاهایی که وابسته به جلوه‌های ویژه‌ی حیرت‌انگیز گرافیکی‌اش است، این دغدغه را به شکلی بسیار هنرمندانه مطرح کرده و با تشبیه حس و ادراک دینی به نوعی مکاشفه در جهان هستی که می‌تواند روندی دراماتیک و داستانی هم داشته باشد، دیگران را در پذیرش راست و دروغ آن مخیر ساخته است. شاید این تشبیه برای یک ماتریالیست چندان قابل‌درک نباشد، اما برای مخاطبانی که در لحظات مختلف زندگی‌شان، لذت مواجهه یا درک فرایندی الهی را تجربه کرده‌اند، معنابخشی دراماتیک به پدیده‌های عالم، برداشتی دقیق از یک حس مذهبی ناب به شمار می‌آید؛ حسی که شاید ترجمانش به واژگانی قابل‌فهم و قابل‌باور برای دیگران به‌‌ همان دشواری گفتنی باشد که جناب سعدی به مثابه گنگی خواب‌دیده، برای خلقی عاجز از شنیدن داشت.
پای قصه‌ی فیلم، در درک جهان معنا، از پای چوبین استدلالیون دوری می‌کند و تفسیرش را از معجزه و کرامت و لطف ساحت‌های متعالی هستی، با تمثیل از ببر و قایق و دریا و جزیره شکل می‌دهد؛ منتها نه تمثیلی که در فاصله‌ای دور از واقعیت پیرامونی ما قرار دارد، بلکه قصه‌ای که گویی حکایت اصیل حضور ما در این دنیا است.سینمایی که آنگ لی در فیلم آخرش ترسیم می‌کند، یک سینمای ناب ایمانی است و لذت تماشای آن، به‌‌ همان میزان لذت مکاشفات ایمانی است. (امتیاز: 7 از 10)

انسان و اختيار

هومن داودی:‌ اشاره به وجوه تكنیكی و گرافیكی زندگی پای و قدرت آنگ لی در به تصویر كشیدن فصل‌های نفس‌گیر دریایی (به‌ویژه فصل غرق شدن كشتی) به احتمال زیاد چیزی جز تكرار مكررات نخواهد بود. اما گذشته از این وجوه تكنیكی آن‌چه باعث می‌شود زندگی پای به فیلمی شاخص تبدیل شود، نگاه پر از تساهل و تسامح و كم‌تر دیده‌شده‌ای است كه به مقوله‌ی مذهب دارد. سرزمین 72 ملت هندوستان و هم‌نشینی مذهب‌ها و دین‌های مختلف در آن، بستر مناسبی برای بسط این مضمون مترقی در فیلم پدید آورده است. درست است كه بخش عمده‌ی فیلم به ارتباط پای با خداوند و گذر او از مرحله‌ی شك به یقین و شكل‌گیری ایمان او به قادر مطلق اختصاص دارد، اما در نهایت و در جهان‌بینی انسان‌گرایانه‌ی فیلم، ایمان به خدا نه به عنوان واقعیتی قراردادی و اجباری، بلكه به عنوان راهی برای بهتر زیستن و آرامش معرفی می‌شود. بر همین اساس نمای پایانی زندگی پای كه ترجمان هنرمندانه‌ی این تفكر به سینماست (و مسلماً جایی در كتاب منبع اقتباس فیلم نداشته) به كلیدی‌ترین عنصر برای درك جهان‌بینی آن تبدیل می‌شود. در این نمای پایانی عمق میدان و آب‌ورنگ چشم‌نواز قاب از بین می‌رود تا بعد از اتمام فیلم، جریانی از پرسش‌ها و اندیشه‌ها به ذهن تماشاگر كنجكاو هجوم بیاورد. در واقع هرآن‌چه تا پیش از این در فیلم دیده‌ایم و همه‌ی آن نظربازی‌ها و رنگ‌ها و نورهای خیال‌انگیز، ممكن است حقیقت نداشته باشند و زاده‌ی تخیل پای باشند. اما مسلماً تماشای چنین فیلم و داستانی بسیاز لذت‌بخش‌تر و جذاب‌تر از داستان به‌ظاهر واقعی‌تری‌ست كه پای برای مأموران بیمه تعریف می‌كند. به همین ترتیب، ایمان به خدا و آرامشی كه در برابر درك حضور یك قدرت برتر در انسان پدید می‌آید، بسی آرام‌بخش‌تر و خواستنی‌تر از دنیایی‌ست كه خیال و رؤیا در آن حضور ندارند و همه چیز با منطق‌های علمی و ماتریالیستی سنجیده می‌شود؛ حتی اگر نشود در چنین دنیای رؤیاگونی همه چیز را توضیح داد و تفسیر كرد. این چنین است كه آنگ لی در مقام كارگردان با همین یك نمای پایانی و كلیدی، كل جهان‌بینی اثرش را تبیین می‌كند و كاری می‌كند كه شنونده‌ی داستان زندگی پای (چه در فیلم و چه در واقعیت)، با اختیار خودش، به وجود خداوند ایمان پیدا كند.
ایراد عمده‌ای كه به زندگی پای وارد است نیم ساعت ابتدایی آن و شروع بسیار معمولی قصه و شخصیت‌هاست كه به فیلم‌های هندی نوعی نسب می‌برد. برای مثال پای ناگهان این قدرت را پیدا می‌كند كه چندصد رقم اعشار عدد معروف «پای» (پی، 14/3) را از حفظ روی تخته بنویسد؛ بدون آن‌كه پیش و پس از آن بسترسازی لازم برای چنین رخدادی صورت گرفته باشد. می‌شود به رابطه‌ی ناتمام و نالازم پای با آناندی هم اشاره كرد كه به‌راحتی قابل‌حذف است و تأثیری بر روند ماجراها یا پرداخت شخصیت پای ندارد. با این همه، خروجی نهایی فیلم و تعریف یگانه‌ای كه ایمان و دین به دست می‌دهد و نقش هرچند كوچكی كه در تقریب مذاهب ایفا می‌كند (و خواهد كرد) باعث می‌شود به‌سادگی این اشكال‌ها را فراموش كنیم. جواهر لعل نهرو می‌گوید: «اگر شاخ­و‌برگ‌های اضافی كه اغلب ادیان و مذاهب را پوشانده كنار بزنیم، آن‌چه از ادیان و مذاهب باقی می‌ماند آن قدر شبیه هم است كه نمی‌توانیم بین‌شان تفاوتی قائل شویم.» (نقل به مضمون). زندگی پای یكی از مصداق‌های بارز و کمیاب چنین اندیشه‌ای است. (امتیاز: 7 از 10)

آرشیو

سینماهای تهران


سینمای شهرستانها


اس ام اس


آرشیوتان را کامل کنید


شماره‌های موجود


خبرنامه

به خبرنامه ماهنامه فیلم بپیوندید: