سینمای ایران » چشم‌انداز1398/02/17


بازی‌گر یا بازیگر؟

همچون در یک آینه (۳۴): ننگاهی به بازی‌های رضا رویگری

شاهپور عظیمی
در «گناه‌كاران» (1391) ساخته‌ی فرامرز قریبیان

 

بسیاری به یاد داریم نخستین شبی را در زمستان 1357 كه صدایش از تلویزیون پخش شد و نمی­‌دانستیم این صدای زنگ‌دار از آن كیست كه این­‌چنین با سوز و گداز «سرود ایران، ایران» را می­‌خواند. چند سال بعد او را در تلویزیون و در كنار گروه بازیگران مجموعه‌ی «محله‌ی بهداشت» (1363) در نقش شیر جنگل دیدیم. با توجه به این كه بازی او در آثاری مانند عقاب‌­ها (1363)، یوزپلنگ (1364) در پرتو حضور ستارگان آن دوران سینمای ایران قرار گرفته (هرچند بازی او به‌گونه­‌ای است كه «دیده» می‌شود.) فیلمی كه رضا رویگری را تمام قد به سینمای ایران معرفی كرد و توانایی­‌های او در بازیگری را نشان داد؛ در اجاره‌نشین­‌ها (1365) ساخته‌ی داریوش مهرجویی است.

رویگری در نقش برادر كوچك عباس آقای درخشش (عزت­‌الله انتظامی) معمار ساختمانی است كه حالا از هر گوشه‌­اش خرابی بیرون زده و او كه از زد‌و‌بند­های برادر بزرگ‌ترش با معاملات ملكی­‌ها بی‌خبر است، از محسنات معماری خانه دم می­‌زند. چند سكانس مشخص از بازی رویگری را در ذهن داریم كه هم‌چنان و با گذشت چندین سال از نمایش این فیلم، با طراوت هستند. نگاه كنیم به سكانسی كه لوله‌ی خانه‌ی‌ آقای قندی (اكبر عبدی) می­‌تركد و مهندس مشغول ارزیابی نوع خرابی است و مادرش (حمیده خیر­آبادی) به او اصرار می­‌كند كه برود سر اصل مطلب و در ادامه سؤال ناگهانی مهندس افجه­‌ای (فریماه فرجامی) در مورد استفاده از لوله پلیكا و عكس‌العمل مهندس نسبت به حرف كسی كه از  كار مهندسی سر رشته دارد؛ سكانسی دیگر كه عباس‌آقا دنبال منشاء خرابی ساختمان می­‌گردد و آقای سعدی (حسین سرشار) را سكه‌ی یك پول می­‌كند، برادرش دخالت می‌­كند اما حسابی سرشکسته و خوار می­‌شود.

اجاره‌نشین­‌هاسكانس آشتی كردن دو برادر، سكانس خراب كردن خانه و توضیحات معصومانه مهندس كه این خانه چه عیب و علتی دارد، همه و همه با بازی روان و پذیرفتنی رویگری همراه شده­‌اند. دل مهندس پیش همسایه­‌هاست اما نمی­‌تواند برادرش را هم رها كند. با این حال گاهی حساب كار از دست مهندس در می­‌رود. نگاه كنیم  به سكانسی كه آقای توسلی (ایرج راد) به عباس‌­آقا گوشزد می­‌كند كه خانواده رام دامدار تصادف كرده‌­اند. عكس‌العمل حیرت زده‌ی مهندس در برابر نگاه ترسانده‌ی عباس‌آقا دیدنی است. مهندس هم‌چنان معنای نگاه عباس‌آقا را متوجه نمی‌­شود و آدرس دقیق‌­تر تصادف ترن در آلمان را می‌دهد و در شیطنتی آشكار وقتی آقای توسلی اعلام می­‌كند كه این خانه مجهول‌‌الوارث است و حكم تخلیه از درجه‌ی اعتبار ساقط است، مهندس هم نگاهی به برادرش می‌­اندازد و هم تأیید می‌­كند كه... بله از اعتبار می­‌افته... سكانس به یادماندنی دیگر از بازی رویگری دعوای مهندس و برادرش در حالی است كه خانه در شرف ویرانی است. حركات تند فیزیكی رویگری و گرفتن صورتش به سوی انتظامی كه او را بزند، همچنان فراموش ناشدنی هستند. به هر حال یكی از عوامل ماندگاری اثری همچون اجاره‌­نشین­‌ها بازی بازیگران آن است. كما این كه نقش رویگری در فیلم مهرجویی هم‌چنان یكی از بهترین نقش‌­آفرینی­‌های اوست.

تا پیش از بازی­‌اش در بوتیك (1382) در نقش آقا شاپوری، رویگری در شماری از آثار سینمای ایران ظاهر شد كه كم‌­تر توانستند شاكله‌ی بازیگری او را به نمایش بگذارند. هرچند نقش كیان در مسافر ری (1379) در این میان یك استثناء است. درواقع بعد از فیلم حمید نعمت‌­الله، رویگری كم‌­تر در نقش‌­های مفصل سینمایی ظاهر شد و در مواردی به عنوان بازیگر ویژه در پروژ­ه‌­های سینمایی بازی كرد كه در فرهنگ لغات بازیگری در آن سوی آب­‌ها هم تعریف مشخصی دارد و هم اتیكت به‌خصوصی دارد.

رویگری از آن دسته بازیگران است كه به‌ویژه در كنار صدای خاصی كه دارد، حضورش با خود، فضا به همراه می‌­آورد. نگاه كنیم به نقش كوتاهش در نقش آقا شاپوری كه با بازی او به شخصیتی بدل شده كه می‌­تواند خودش را به فضای دیگر شخصیت­‌ها تحمیل كند. آقا شاپور به دندان اتی (گلشیفته فراهانی) گیر داده و سعی دارد در برابر او جهانگیر (محمدرضا گلزار) را از سكه بیندازد. نوع بازی رویگری، مكث­‌ها، خنده­‌هایی كه نمی­‌دانیم از سر دست انداختن جهانگیر است یا نه و تحقیر فرشید (افشین سنگ‌چاپ) و دستمال كاغذی گذاشتن در اتاق و استفاده‌­اش از عینك نزدیك بین (مگر چقدر واجب است كه داروی بی‌حس كننده روی دندان این دختر بریزد كه باید عینك بزند؟) همه و همه بعدی دیگر به نقش آقا شاپوری داده‌­اند.

بوتیك بازی دیگری از رویگری در ذهن داریم كه شاید آن­‌گونه كه باید، دیده نشد: بازی كوتاهش در گناه‌كاران (1391) ساخته‌ی فرامرز قریبیان و در نقش معمار. سرگرد تدین (فرامرز قریبیان) همراه سرگرد روانگر (رامبد جوان) آمده‌­اند تا درباره‌ی قتل مرجان فرازمند (بهاره كیان­‌افشار) تحقیق كنند. سرگرد تدین حوصله سیاه‌كاری معمار را ندارد و معمار هم سعی دارد با نوع حرف زدنش به نوعی سرگرد را تحقیر كند. معمار با بازی رویگری آمیزه­‌ای از پشت هم‌­اندازی، زرنگ‌­بازی، مظلوم‌­نمایی و تحقیر دیگران است. جا خوردن­­ معمار وقتی می­‌بیند كه تدین به اندازه‌ی خود او زبان‌­باز هست، بازی پذیرفتنی رویگری را به همراه دارد.

زمانی كه از بازیگری حرف می‌­زنیم، به چه چیزی اشاره می­‌كنیم؟ به بازی بازیگران یا به بازیگرانی كه بازی می‌كنند. برخی بازیگر هستند و برخی دیگر بازی­‌گر. اولی به معنای آن است كه با كسانی روبروییم كه بازیگری را مانند حرفه­‌ای فرا می‌­گیرند و به نمایش می­‌گذارند و در این میان به جز مقوله‌ی تكنیك به بیان احساس از طریق بازی نیز معتقدند. دومی به این معنا است كه برخی نقش­‌ها را بازی می­‌كنند. آن را به نمایش می‌­گذارند. خودشان هستند اما تلاش می­‌كنند در قالب شخصیت دیگری فرو بروند. چه­‌بسا در این میان، حتی تكنیك هم وجود نداشته باشد. برخی از بازیگران سینمای ایران در كارنامه­‌شان تلاش می‌­كنند چنین بازی­‌هایی را اجرا كنند. آن­‌ها بازیگر هستند اما تلاش می­‌كنند بازی­‌گر باشند. حضورشان، صدای‌شان، نگاه­‌شان و بدن­‌شان را به‌گونه‌­ای مورد «استفاده» قرار می­‌دهند كه هم در نقش باقی بمانند و هم از آن فاصله بگیرند. استاد انتظامی یكی از آن بازیگران بود. خسرو شكیبایی نام دیگری است كه بی‌درنگ به ذهن ما می­‌رسد. در میان بازیگرانی كه كم­‌تر درباره­‌شان نوشته شده و بازی­‌های‌شان لابه‌لای غوغای ستارگان سینما تقریباً نادیده گرفته شده، می‌­توان به فردوس كاویانی اشاره كرد كه دو نمونه‌ی درخشان بازی‌­اش را در اجاره‌­نشین­‌ها و سایه‌ خیال (1369) هم‌چنان در ذهن داریم. رضا رویگری نیز در همین گروه جای می­‌گیرد. حتی وقتی به دلیل مشكلات جسمی نمی­‌تواند تحرك چندانی داشته باشد و نقش خودش را در خوب، بد جلف (1395) بازی می‌­كند، سعی دارد به نقشش-هرچند كوتاه و در حد مقدورات نقش- تشخص ببخشد. راستی او الان چه می­‌كند؟ خبری از او داریم؟ نداریم؟

کانال تلگرام ماهنامه سینمایی فیلم:

https://telegram.me/filmmagazine

آرشیو

سینماهای تهران


سینمای شهرستانها


آرشیوتان را کامل کنید


شماره‌های موجود


خبرنامه

به خبرنامه ماهنامه فیلم بپیوندید: