سینمای جهان » چشم‌انداز1398/08/18


زنده کردن بازیگر مرده!

به بهانه بازگشت دیجیتالی جیمز دین به سینما

رضا صائمی

 

یک کمپانی سینمایی اعلام کرده می‌خواهد فیلم جدیدی با بازی جیمز دین که ۶۴ سال پیش درگذشته است بسازد. کمپانی «مجیک سیتی فیلمز» با اعلام این خبر گفت: امتیاز این کار را از خانواده این هنرمند کسب کرده و قصد دارد جیمز دین را در یک درام اکشن درباره جنگ ویتنام دوباره زنده و او را بازیگر یکی از نقش‌های اصلی فیلم کند. این خبر در عین این‌که به احتمال زیاد خوشحالی سینما دوستان به ویژه علاقمندان جیمز دین (ستاره جوانمرگ شده سینما که در اوج شهرت و محبوبیت در سن 24 سالگی در سال 1955 بر اثر تصادف فوت کرده بود) را برمی‌انگیزد اما پرسش‌های تازه‌ای هم در ارتباط با آینده سینما و نقش تکنولوژی در چگونگی آن مطرح می‌کند و می‌توان سرآغاز مباحث نظری و تئوریک جدیدی درباره آینده سینما باشد. از جمله این‌که آیا تکنولوژی می‌تواند نوستالژی‌های تاریخی سینما را بازتولید کرده و حس و حال برساخته آن را در زمان معاصر، صورت‌بندی کند یا این فن‌آوری‌های نوین از طریق بازسازی‌های دیجیتالی، نوستالژی‌های سینمایی و ذهنیت‌های شکل گرفته از آن‌ها در ذهن مخاطب و در نهایت سویه هنری آن‌ها را تضعیف می‌کند؟

این فیلم که قرار است با عنوان در جستجوی جک ساخته شود، با اقتباس از رمانی نوشته گرت کروکر ساخته می‌شود. داستان این رمان که برمبنای ماجرایی واقعی نوشته شده درباره رها کردن هزاران سگ به عنوان تجهیزات نظامی به درد نخور پس از پایان جنگ ویتنام است. آنتون ارنست از سازندگان فیلم گفته است: جیمز قرار است بازیگر نقش شخصیت روگان شود. با این حال واکنش‌هایی که تا کنون نسبت به این خبر مخابره شده نشان می‌دهد که بسیاری از هواداران «دین» از این فکر نگران هستند و در سایت‌های مختلف با تیترهایی چون «لطفا این کار را نکنید» در این باره اظهار نظر کرده‌اند.

پیش از این تکنولوژی به سینما کمک کرده بود تا نسخه‌های قدیمی فیلم‌های کالت و مهم تاریخ سینما را بازسازی کرده و با کیفیت بهتری به نمایش بگذارند و حتی برخی از نسخه‌های سیاه‌وسفید فیلم‌ها را به نسخه رنگی بدل کرده‌اند. همچنین به واسطه تکنولوژی‌های نوین بسیاری از وقایع ورخدادهای تاریخی از این امکان برخوردار شدند که در شمایل و ساختاری تاثیرگذار و نزدیک به واقعیت، بازتولید شده و از سویه‌های رئالیستی‌تری برخوردار شوند اما اکنون با بهره‌گیری از ظرفیت‌های تکنولوژی، این امکان برای تاریخ سینما فراهم شده تا دست به تکرار و بازتولید خود بزند. به عبارتی دیگر درگذشته، تکنولوژی، تاریخ را درخدمت سینما قرار می‌داد و اکنون سینما خود امکان بازگشت به گذشته تاریخی را یافته و سفر در زمان را در درون خود تجربه می‌کند.

اگرچه تکنولوژی کامپیوتری، امکان زنده کردن یک بازیگر مرده را روی پرده فراهم کرده و به سویه فانتزی صنعت سینما، ابعاد تازه‌ای می‌بخشد اما باید به تاثیرات و پیامدهای این کار نیز اندیشید و فرصت‌ها و تهدیدهای آن را در کنار هم بررسی کرد. چه بسا ممکن است علاقمندان به یک بازیگر مرده محبوب بر سر شوق بیایند که بار دیگر می‌توانند ستاره محبوب خود را روی پرده ببینند اما با تماشای فیلم و کنش‌های کامپیوتری آن، این شوق به یک سرخوردگی بدل شده و توی ذوق‌شان بخورد. بدیهی است این تمهید صرفا یک بازسازی صوری و شمایل نگارانه است و امکان یک بازی هنرمندانه یا بازی حسی و غریزی تاثیرگذار در این شیوه وجود ندارد. در واقع این رویکرد، تبدیل کردن بازیگری از یک امر هنرمندانه و کنشمند به امری تصنعی و جعل شده است که محدود به ظاهر و کالبد بازیگر بوده و فاقد روح حاکم بر بازیگری است. از سوی دیگر مخاطب، شناخت آگاهانه‌ای نسبت به بازیگر بازسازی شده دارد و می‌داند که او بازیگر واقعی و واقعیت بازیگر نیست که روی پرده می‌بیند و به نوعی ماکت و مانکن اوست، از این‌رو امکان همذات‌پنداری و همدلی یا تاثیرپذیری از نقش و کاراکتر کم شده و چندان به احساس و عواطف مخاطب چنگ نمی‌زند. حتی بازسازی کامپیوتری بازیگران زنده نیز، تاثیرگذاری و حس‌وحال حضور و بازی واقعی آن‌ها را ندارد. مثلا در فیلم تهران 1500 بهرام عظیمی که با شمایل انیمیشینی بازیگران ایرانی مواجه بودیم، تاثیرپذیری و حس‌و‌حالی که مخاطب از این چهره‌های آشنا دریافت می‌کرد بیش‌تر یک حس تصنعی و جعلی بود. اگرچه در این‌جا قرار نیست که با شمایل کارتونی جیمز دین مواجه شویم اما همین خودآگاهی مخاطب نسبت به هویت کامپیوتری او مانع جدی در برقراری ارتباط حسی با بازیگر و نقش است و چه بسا تصویر ذهنی مخاطبان از این بازیگر را که سال‌هاست در حافظه سینمایی آن‌ها ثبت شده مخدوش کند.

از سوی دیگر این نگرانی هم برای بسیاتهران 1500ری از بازیگران معاصر و زنده وجود دارد که فرصت شغلی و حرفه‌ای آن‌ها محدود شود. اگر این شیوه بازسازی رواج یابد و مثلا فیلم‌سازان ترجیح دهند که به جای استفاده از بازیگران زنده به سراغ بازیگران مرده‌ای چون مارلون براندو، آنتونی کوئین، همفری بوگارت، الیزابت تیلور و.... بروند دیگر باید بساط بازیگری را به تدریج برچید و اساسا نیاز به تربیت و ظهور بازیگران جدید از بین می‌رود. به عبارت دیگر مد شدن این شیوه تازه و بازیگری دیجیتالی مثل تولید انبوه رباط‌های ماهر و مهارت آموز می‌ماند که خطر جدی برای طبقات کارگر بوده و آینده شغلی آن‌ها را به خطر می‌اندازد.

واقعیت این است که بازیگری یک کنش هنرمندانه و انسانی است که نمی‌توان مثل ابعاد دیگر سینما همچون جلوه‌های بصری و کامپیوتری وابسته به تکنولوژی باشد و پیشرفت فناوری‌های تازه به رشد و توسعه آن کمک کند. گسترش و نفوذ بی‌اندازه تکنولوژی در عرصه‌های انسانی سینما از جمله بازیگری می‌تواند ارزش‌های هنری و زیبایی‌شناسی این حرفه را بکاهد و به آن لطمه بزند. سینما شاید صنعت و تکنیک باشد اما بازیگری هنری است که نمی‌تواند صرفا از تکنولوژی تغذیه کند و فربه شود. بازیگران بزرگ به واسطه توانمندی و هنر بازیگری‌شان به اسطوره بدل شدند نه تکنولوژی و دانش فنی. چه بسا بازتولید مکانیکی آن‌ها، به اسطوره‌زدایی از آن‌ها منجر شده و از منزلت هنری‌شان کم کند. صحنه‌ها و سکانس‌ها از نفس گرم بازیگر جان می‌گیرد نه آتش تکنولوژی. این فوت‌وفن بازیگری است که آن را تماشایی می‌کند نه تکنولوژی. شاید بازسازی تکنیکال بازیگری مثل جیمز دین یا نوابغ دیگر بازیگری به دلیل تازگی این امر، جذابیت و هیجان داشته باشد اما در دراز مدت نمی‌تواند رضایت مخاطبان را جلب کند و احتمالا با مخالفت و اعتراض بازیگران زنده هم مواجه می‌شود. این خبر مرا به یاد والتر بنیامین و مقاله معروفش «اثر هنری در عصر بازتولید مکانیکی» انداخت که در آن، کاهش ارزش یک اثر هنری را برآیند تولید مکانیکی آن اثر می‌دانست و این‌که بازتولید مکانیکی، هاله اثر هنری را از بین برده و به ارزش آیینی آن لطمه می‌زند. بر این مبنا به نظر می‌رسد زنده کردن بازیگر مرده و بازگشت آن به پرده، اگرچه حیات فرضی او را تمدید می‌کند اما حیات هنری او را تهدید کرده و اعتبار هنری‌اش را مخدوش می‌کند. بهتر است بازیگری که در حافظه سینمایی مخاطب اسطوره شده، اسطوره باقی بماند.

کانال تلگرام ماهنامه سینمایی فیلم:

https://telegram.me/filmmagazine

آرشیو

سینماهای تهران


سینمای شهرستانها


آرشیوتان را کامل کنید


شماره‌های موجود


خبرنامه

به خبرنامه ماهنامه فیلم بپیوندید: