سینمای ایران » چشم‌انداز1397/07/23


فضای مجازی و سلبریتی‌زدایی!

به بهانه حاشیه‌های مجازی علیه حمید فرخ‌نژاد

رضا صائمی

 

از زمانی که فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی در ایران گسترش یافت و به یک رسانه عمومی بدل شد، حاشیه‌ها و جنجال‌های برساخته آن نیز شروع شد و شاید به جرأت بتوان گفت که مثل هر پدیده مدرن دیگری در ایران، بیش از آن که به یک فرصت تازه بدل شود به یک تهدید جدید بدل شد و به جای این‌که گره از کار باز کند موجب دردسرهای زیادی شد؛ این البته به ذات خود این تکنولوژی ربطی ندارد و مشکل را باید در فرهنگ مواجهه و استفاده از آن جست‌وجو کرد.

سال‌ها پیش محمود شمس‌الواعظین روزنامه‌نگار معروف در برابر نقدهای تندوتیزی که مخالفان دموکراسی مطرح‌ می‌کردند و آزادی را مترادف با بی‌بندوباری‌ می‌دانستند به نکته ظریفی اشاره کرد و گفت دموکراسی به بی‌بندوباری و ولنگاری منجر نمی‌شود، آن‌چه را که هست نشان‌ می‌دهد و آشکار‌ می‌کند. بر مبنای این منطق باید گفت که فضای مجازی و فناوری‌های ارتباطی منجر به بحران‌های اجتماعی و فرهنگی نمی‌شوند بلکه این بحران‌ها را آشکار‌ می‌کنند. حجم بالای فحاشی و پرخاشگری در شبکه‌های اجتماعی ما نه به دلیل ذات این رسانه که به دلیل مشکلات و بحران‌های اخلاقی و فرهنگی است که درون جامعه خودمان وجود دارد.

در این میان چهره‌های مشهور و به‌اصطلاح سلبریتی‌ها از موقعیت پیچیده و چه‌بسا آسیب‌پذیرتری برخوردارند و دچار چالش‌ها و دردسرهایی‌ می‌شوند که زندگی واقعی آن‌ها را هم تهدید‌ می‌کند. آخرین نمونه این اتفاق را باید در ماجراهای پردردسری دانست که طی هفته‌های پیش برای حمید فرخ‌نژاد پیش آمد به طوری که او مجبور شد جلوی دوربین یکی از رسانه‌های مجازی قرار بگیرد و به دفاع از خویش بپردازد. جالب این‌که همین دفاعیه مجازی و تصویری نیز به شکل تقطیع‌شده بازتولید و بار دیگر به حربه‌ای برای حمله به او بدل شد! این‌که مثلاً او گفته هشتاد میلیون ایرانی فدای پسرم. بعد انواع کلیپ‌ها و متن‌های اینستاگرامی علیه او از سوی مخالفان تولید و منتشر شده است و او به وطن‌فروشی و... متهم شده و آتش این جدال بالا گرفته است! اما در مصاحبه کامل فرخ‌نژاد چنین آمده است: «حالا كه به خاطر پست‌هام آن قدر به خانواده‌ام فحاشي مي‌شه، من از اين به بعد تعديل مي‌كنم پست‌هام رو. من يك ميليون و چهارصد هزار فالوئر دارم كه باعث افتخارمه ولي اگر هشتاد ميليون فالوئر هم داشتم ارزش اينو نداشت كه بچه‌م به خاطر پست‌هام فحش بخوره... پس از اين به بعد پست‌هام رو تعديل مي‌كنم...»

آغاز این جنجال‌ها و تداوم آن به دلیل برخی حرف‌هایی بود که فردی به اسم علی علیزاده از تحلیل‌گران مسائل سیاسی در شبکه «بی‌بی‌سی» علیه حمید فرخ‌نژاد و برخی از پست‌های اینستاگرامی او زده بود و پاسخ فرخ‌نژاد به ادعاهای او به یک حاشیه مجازی بدل شد. ماجرای این قصه را احتمالاً می‌دانید و اگر نه، به‌راحتی‌ می‌توانید در اینترنت جست‌وجو کنید. قصد نگارنده در این یادداشت پرداختن به این جزییات نیست بلکه این اتفاق که چندان خوشایند هم نیست بهانه‌ای شد تا درباره یک آسیب جدی در فضای مجازی در ارتباط با چهره‌ها و سلبریتی‌ها حرف بزنیم. واقعیت این است که شبکه‌های اجتماعی این امکان را برای سلبریتی‌ها از جمله بازیگران سینما و حتی آن‌هایی که سلبریتی محسوب نمی‌شوند ایجاد کرده است تا مستقیم با مخاطبان خود ارتباط برقرار کنند یا تجربه‌های زندگی و خاطرات و عکس‌های خود را به اشتراک بگذارند و در نهایت خود صاحب رسانه شوند. در گذشته بازیگران برای دیده شدن به رسانه‌های دیگر نیاز داشتند؛ رسانه‌هایی که خود صاحب آن‌ها نبودند و نمی‌توانستند محتوای آن را مدیریت کنند. در واقع آن‌ها وابسته به رسانه بودند اما حالا تولیدکننده رسانه هستند و بدون هیچ واسطه‌ای‌ می‌توانند با مخاطبان یا هواداران ارتباط برقرار کنند. این یک فرصت و امکان تازه است تا آن‌ها خود را در کانون توجه قرار دهند و فراموش نشوند. اما مسأله این است که استفاده از رسانه نیز به دانش و سواد و مهارت نیاز دارد که اگر مردم عادی از آن بی‌خبرند بسیاری از چهره‌های فرهنگی و هنری هم فاقد آن هستند و به‌اصطلاح سواد رسانه‌ای ندارند. فقدان یا کمبود سواد رسانه‌ای موجب شده است خیلی از این چهره‌های سرشناس خواسته یا ناخواسته در فعالیت‌های مجازی دچار دردسر و بحران شوند و اعتبار فردی و حرفه‌ای آن‌ها در معرض خطر قرار بگیرد.

سخن ما ناظر به حمید فرخ‌نژاد نیست که در این بازی مجازی، یک قربانی است اما هستند بازیگرانی که به دست خودشان و با افراط در فعالیت‌های مجازی اعتبار خود را کاسته‌اند و شأنیت و کلاس حرفه خود را پایین آوردند. در این میان برخی از بازیگران حاشیه‌ای و دست‌چندم که حضور مؤثر هنری هم ندارند از ظرفیت فضای مجازی و موج‌سواری‌های آن بهره برده‌اند تا مدام خود را در کانون توجه و نگاه عمومی قرار دهند و از این طریق به خودنمایی بپردازند؛ بازیگرانی که مدام در ارتباط با هر اتفاقی در جامعه متن‌ می‌نویسند و بیانیه صادر‌ می‌کنند یا عکس‌هایی از زندگی خصوصی خود منتشر‌ می‌کنند. بدیهی است در این موقعیت هم باید منتظر برخی پیامدهای ناگوار بود که دود آن به چشم همکاران دیگر هم‌ می‌رود. نوع کنشمندی برخی چهره‌ها در فضای مجازی به گونه‌ای است که به ضدخود بدل‌ می‌شود؛ به این معنا که بسیاری از کنش‌ها به جای این‌که هویت سلبریتی به آن‌ها ببخشد آن‌ها را از سلبریتی به معمولی بودن بدل‌ می‌کند. در نتیجه، تصویر ذهنی و اسطوره‌هایی که مخاطب از آن‌ها ساخته فرومی‌پاشد و در نهایت آن‌چه رخ‌ می‌دهد سلبریتی‌زدایی است نه ستاره‌سازی!

متأسفانه آن‌چه اکنون در حال رخ دادن است و آن را‌ می‌توان برآیند فعالیت همه سلبریتی‌ها در فضای مجازی دانست نوعی بدبینی یا حتی حس تنفر از آن‌ها در افکار عمومی است که البته در این بین، برخی افراد یا گروه‌های مغرض و بیمار نیز به آن دامن زده‌اند و از این آب گل‌آلود ماهی‌ می‌گیرند! نگاه‌های آلوده سیاسی برخی جریان‌ها به فعالیت‌های سلبریتی‌ها و شانتاژ کردن آن از یک سو، و خودنمایی‌ها و خودبزرگ‌بینی‌های برخی سلبریتی‌ها در فضای مجازی از سوی دیگر، موجب شده است که شبکه‌های اجتماعی به یک تجربه شکننده و فرسایشی و حاشیه‌ساز برای بسیاری از چهره‌های سینمایی بدل شود که به جای فرهنگ‌سازی شاهد فرهنگ‌سوزی و بسط بی‌اخلاقی در فضای مجازی باشیم. سینمای ایران نباید این فضا را به حکم مجازی بودن، دست‌کم بگیرد و خود را از آسیب‌های آن مصون بداند. متأسفانه هر پدیده مدرن و تکنولوژی تازه‌ای در جامعه ما به دلیل تأخیر فرهنگی و عدم درک درست از ماهیت و کارکردهایش به یک بحران و تهدید تازه بدل‌ می‌شود.

کانال تلگرام ماهنامه سینمایی فیلم:

https://telegram.me/filmmagazine

آرشیو

سینماهای تهران


سینمای شهرستانها


آرشیوتان را کامل کنید


شماره‌های موجود


خبرنامه

به خبرنامه ماهنامه فیلم بپیوندید: